Op 2 augustus is een nieuwe fase van de AI Act ingegaan. De transparantieregels gelden nu, en met de start van de handhaving kunnen toezichthouders vanaf dit moment optreden. Tegelijk is er iets uitgesteld waar veel berichten van deze week overheen lezen. Wat de AI Act gemeenten nu precies oplegt, en wat niet, zetten we op een rij.
Wat er op 2 augustus veranderde, en wat niet
Twee dingen zijn nu echt van kracht. Artikel 50 verplicht tot openheid: wie een AI-systeem inzet dat met mensen communiceert of dat content maakt, moet dat kenbaar maken. En het hoofdstuk over toezicht is in werking getreden, met boetes die kunnen oplopen tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. De vrijblijvende fase is voorbij.
Wat er níet is ingegaan, is minstens zo relevant. De zware verplichtingen voor hoog-risico systemen, denk aan werving, kredietbeoordeling of rechtshandhaving, stonden ook voor 2 augustus op de rol. Die zijn eind juli uitgesteld tot 2 december 2027. En de plicht rond AI-geletterdheid is niet nieuw: die geldt al sinds februari 2025, en is bij diezelfde wijziging juist iets soepeler geformuleerd.
Voor de openbare ruimte verandert er juridisch dus weinig. Bestuurlijk verandert er wel iets. Handhaving betekent dat wat je over je AI-inzet zegt, ook moet kloppen.
De echte opgave: vertrouwen organiseren
De technische vraag is snel gesteld. Welke AI gebruiken we? De bestuurlijke vragen die daarna komen zijn lastiger, en die worden nu gesteld door inwoners en gemeenteraden. Weten mensen wanneer zij met AI te maken hebben? Blijft een medewerker verantwoordelijk voor het besluit? Kun je uitleggen hoe het systeem tot een signalering kwam? En heeft de organisatie genoeg kennis in huis om er verantwoord mee om te gaan?
Als een platform de openbare ruimte beoordeelt, is een black box daarom onwerkbaar. Vraagt een inwoner waarom straat A wel wordt schoongemaakt en straat B niet, dan is “de computer zei het” geen antwoord waar een wethouder mee voor de dag komt.
Uitlegbaar omdat het op een norm rust
Bij UrbanVue zit die uitlegbaarheid in de opzet. De modellen doen één ding: herkennen wat er ligt of staat, zoals zwerfafval, bijplaatsing naast een container, onkruid op verharding, bekladding of een scheve paal. Het oordeel daarover komt niet uit het model, maar uit de beeldmeetlatten: transparante richtlijnen die per situatie beschrijven wat niveau A t/m D betekent. Die richtlijnen gebruiken beheerders al decennia.
Dat maakt elke score navolgbaar. Je legt de lat naast het beeld en ziet of je het ermee eens bent. Vind je van niet, dan pas je hem aan. Het platform doet het voorwerk en dwingt niets af. Precies dat bedoelen we met AI kijkt, jij beslist: de beheerder houdt het stuur in handen, en dat is ook wat de Europese regels van een verantwoorde inzet verwachten.
En onze eigen copilot dan?
Eerlijk is eerlijk: artikel 50 raakt het UrbanVue Platform nauwelijks. Het praat niet met inwoners, het schrijft geen teksten en het herkent geen emoties. De AI-copilot die we in het Europese LLM-BRIDGE-programma bouwen, valt er wel onder. Die antwoordt in gewone taal, dus moet voor iedereen duidelijk zijn dat er een AI aan het woord is. Dat bouwen we er nu in, niet straks als iemand ernaar vraagt.
Het algoritmeregister
Veel overheden worstelen met hun algoritmeregister. Dat register is trouwens Nederlands beleid en geen verplichting uit de AI Act, een verschil dat in de praktijk vaak door elkaar loopt. Wat je er hoe dan ook voor nodig hebt, is te overzien: welke data het systeem gebruikt, hoe de beoordeling tot stand komt, en hoe privacy en menselijke controle zijn geborgd. Wij hebben dat op een rij staan, inclusief onze DPIA die door Gemeente Delft positief is beoordeeld, en delen het op aanvraag. Wat er ligt, staat op onze pagina over AI-transparantie.
Tot slot
De AI Act hoeft geen rem op innovatie te zijn. Wie transparantie in het fundament bouwt, houdt de objectieve data over de staat van de buitenruimte over, zonder de bestuurlijke kopzorgen. Dat was voor ons geen compliance-oefening achteraf, maar de reden dat het platform is zoals het is.
Benieuwd hoe dat voor jouw gemeente uitpakt? Plan een demo, dan laten we het zien.
Veelgestelde vragen
Wat geldt er sinds 2 augustus 2026 precies?
Sinds 2 augustus 2026 gelden de transparantieverplichtingen uit artikel 50 van de AI-verordening en is het toezichtshoofdstuk in werking. Toezichthouders kunnen handhaven, met boetes tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. De verplichtingen voor hoog-risico systemen uit bijlage III stonden ook voor deze datum gepland, maar zijn eind juli 2026 uitgesteld tot 2 december 2027.
Valt UrbanVue onder de hoog-risico categorie van de AI Act?
Nee. UrbanVue valt in de categorie met minimaal risico. Het platform identificeert geen personen, maar beoordeelt de toestand van de openbare ruimte. Personen en voertuigen worden juist automatisch onherkenbaar gemaakt en ruw beeldmateriaal verdwijnt binnen 24 uur. Er worden geen besluiten over mensen genomen en er wordt geen infrastructuur aangestuurd. De volledige onderbouwing van die classificatie delen we op aanvraag.
Wie blijft verantwoordelijk voor het besluit?
De beheerder. UrbanVue signaleert en beoordeelt op kwaliteitsniveau A t/m D, maar plant geen werk in en verstuurt niets zonder tussenkomst. Elke detectie is terug te zien op het beeld waar hij vandaan komt, zodat een medewerker kan bevestigen, corrigeren of afwijzen. Deze menselijke controle is de kern van wat wij AI kijkt, jij beslist noemen.
Hoe zet ik UrbanVue in het algoritmeregister?
Het algoritmeregister is Nederlands beleid en geen verplichting uit de AI Act, maar veel gemeenten willen hun AI-toepassingen er wel in opnemen. Voor een registratie is nodig: welke data het systeem verwerkt, hoe de beoordeling tot stand komt, welke waarborgen er zijn voor privacy en welke menselijke controle is ingericht. Die onderbouwing hebben wij klaarliggen, inclusief de DPIA en de AI Act-classificatie, en leveren we op aanvraag aan je functionaris gegevensbescherming of inkoopafdeling.
Wat vraagt AI-geletterdheid van onze medewerkers?
Artikel 4 van de AI-verordening vraagt sinds februari 2025 dat organisaties maatregelen nemen zodat medewerkers begrijpen hoe de AI die zij gebruiken werkt. Er is geen voorgeschreven niveau of certificaat. Bij UrbanVue helpt de opzet daarbij: de beoordeling rust op de beeldmeetlatten die beheerders al kennen, dus wie het vak verstaat, snapt de uitkomst zonder cursus machine learning.
Dit artikel is bedoeld als toelichting en niet als juridisch advies. In onze vorige blog lees je waarom UrbanVue in de categorie met minimaal risico valt.