In de juli-editie van Straatbeeld staat een artikel van journalist Mark Bos over de samenwerking tussen gemeente Wassenaar en UrbanVue. Rob Smit, senior beheerder in Wassenaar, komt er uitgebreid in aan het woord. Het stuk staat op pagina 18 tot 20, onder de titel “AI kijkt, de beheerder beslist”.
Dat een vakblad een jaar samenwerken tegen het licht houdt, is een goed moment om zelf ook terug te kijken. Niet om het artikel over te doen, maar om een paar dingen toe te lichten die mij het meest zijn bijgebleven.
Het begon bij een kaart aan de muur
Op het stadhuis in Wassenaar hing een kaart met invasieve soorten. Vlekken op papier, handmatig bijgehouden. De vraag die vanzelf opkwam: waarom is dat niet digitaal, en waarom staat er alleen groen op en niet de rest van het areaal?
Het probleem daarachter is bekend bij elke kleinere gemeente. De afgesproken beeldkwaliteit van de openbare ruimte moet worden geverifieerd en naar het bestuur gerapporteerd. De opgave groeit. Het aantal fte’s groeit niet mee. Een periodieke schouw door een extern bureau levert een rapport dat maanden later binnenkomt, over een situatie die dan al veranderd is.
Ons uitgangspunt is nooit geweest om mensen te vervangen. Het doel is de dekkingsgraad van de beheerder vergroten. Dat is een wezenlijk ander vertrekpunt, en het bepaalt vrijwel elke ontwerpkeuze die daarna volgt.
Een lantaarnpaal is geen boom, en een koffer is niet altijd grofvuil
Het eerste halfjaar ging vooral op aan beelden verzamelen, het model trainen en de resultaten bespreken. Wat herkent het systeem goed, wat mist het, wat interpreteert het verkeerd. De vertrouwde schouwrapporten liepen in die periode gewoon door, zodat we de resultaten steeds naast een bekende referentie konden leggen.
Daar zit meteen de kern van waarom de beheerder in de lead blijft. Een koffer naast een afvalcontainer kan grofvuil zijn. Diezelfde koffer naast een bushalte is een reiziger die staat te wachten. Hetzelfde object, een totaal andere betekenis. Dat onderscheid maakt een algoritme niet, want de context zit niet in het beeld.
Nog interessanter is de domeinkennis die er niet in zit maar er wel in moet. In Wassenaar staan prachtige lindebomen met wortelopschot. Het systeem meldt dat keurig. Maar de groenbeheerder weet dat je die pas na de langste dag van het jaar mag terugsnoeien. En hij weet dat een boomspiegel vol wilde planten geen veronkruiding is maar een aangewezen zelfbeheerplek voor biodiversiteit. Die kennis moet in het systeem, anders produceert het correcte detecties met verkeerde conclusies.
Tachtig procent, en waarom dat vaak genoeg is
Een terugkerende vraag: is een melding die voor tachtig procent klopt bruikbaar, of wil je honderd?
De ontbrekende twintig procent zit vaak in specifieke omstandigheden: mist, diepe schaduwen, tegenlicht. Die twintig procent komt er wel, maar de vraag is of je daar nu veel tijd in wilt steken terwijl de praktische meerwaarde beperkt is. Wat vandaag bij slechte belichting gemist wordt, staat morgen bij helder weer gewoon weer in beeld.
Een jaarlijkse handmatige inspectie is theoretisch volledig, maar altijd een momentopname. Wekelijks schouwen met tachtig procent nauwkeurigheid levert in de praktijk een hogere dekkingsgraad op. Dat is geen concessie aan kwaliteit, het is een andere rekensom.
Meer data is niet meer inzicht
Wassenaar kijkt inmiddels verder: een veegmachine met een camera, misschien meer voertuigen uit het wagenpark. Logisch, want die komen periodiek overal.
Toch trap ik daar ook op de rem. Meer data is niet per definitie meer inzicht. Het principe is: zorg dat je met minimale informatie nuttige inzichten creëert. Voor een gemeente als Wassenaar kom je met één of twee voertuigen op slimme routes al een heel eind. De rest is opslag, rekentijd en ruis.
Privacy is een ontwerpvraag, geen bijlage
Bij gemeenten die kennismaken met dit soort systemen komen de privacyvragen snel, en terecht. De keuzes die wij daarin hebben gemaakt zijn expliciet.
Beelden gaan naar Europese servers. De opnames worden meteen en in elk geval binnen maximaal 24 uur automatisch geanonimiseerd naar een straatbeeld zonder privacygevoelige elementen. Bewaartermijnen worden per gemeente afgesproken, met dataminimalisatie als uitgangspunt: beelden die niets toevoegen gaan weg. De data blijft eigendom van de gemeente, op basis van open standaarden.
Dat is geen juridische bijlage achteraf. Het is een reeks ontwerpkeuzes die je aan het begin maakt, of niet meer maakt.
AI kijkt, jij beslist
De rode draad in het Straatbeeld-artikel is ook onze rode draad. De techniek levert het beeld. De afweging blijft mensenwerk. Rob Smit vatte het treffend samen toen hij het vergeleek met gereedschap: een boormachine in plaats van een schroevendraaier.
Wassenaar is founding partner van UrbanVue. Nieuwe functionaliteiten worden hier als eerste uitgeprobeerd, en de feedback van Rob en zijn collega’s vloeit rechtstreeks terug in de ontwikkeling. Inmiddels draait het systeem ook bij andere gemeenten en aannemers.
Met dank aan Rob Smit en gemeente Wassenaar voor een jaar kritisch meedenken, en aan Mark Bos en Straatbeeld voor het optekenen ervan.
Het volledige artikel “AI kijkt, de beheerder beslist. Wassenaar zet AI in voor slimmer beheer” van Mark Bos staat in Straatbeeld, 37e jaargang, juli 2026, pagina 18 tot 20.
Meer over onze aanpak: urbanvue.nl. Reacties: [email protected]